- Ma Yuan (ok.1190-1224), chiński malarz pejzażysta. Tworzył w lirycznej tradycji południowego dworu dynastii Song. Na jego obrazach uwidacznia się subtelny dobór odcieni i
technika malarska delikatniejsza niż u współczesnego mu Hsia Kuei.
- Mabuse Jan. Pseudonim Jana Gossaerta (ok. 1478-ok. 1533). Malarz flamandzki. Działał głównie w Antwerpii. Jego przybrane nazwisko pochodzi od nazwy miejscowości, w
której się urodził, Maubeuge. Od jego pobytu we Włoszech, z Filipem Burgundzkim (w 1508) rozpoczęła się we Flandrii nowa moda na włoskie zdobnictwo i klasyczne detale w
malarstwie, oraz na rzeźbiarskie akty, np. Neptun i Amfitryta, ok. 1516 (Staatliche Museen, Berlin). Do jego pozostałych dzieł należy m.in. Hołd Trzech Króli (National Gallery,
Londyn).
- Macke August (1887-1914), malarz niemiecki, ekspresjonista. Był współzałożycielem monachijskiej grupy Blaue Reiter. Wraz z Franzem Marcem stworzył półabstrakcyjny
styl, wywodzący się z fowizmu i orfizmu. Po raz pierwszy spotkał Marca i Kandinskiego w 1909, a w 1912 pojechał z Marcem do Paryża, gdzie zapoznał się z abstrakcyjnym stylem
Roberta Delanuaya. W 1914 Macke, wraz z Paulem Klee, przebywał w Tunisie. Wyjazd ten zainspirował go do namalowania cyklu akwareli o jaskrawych barwach, stanowiących w
większości kompozycje kształtów geometrycznych, jednak zaliczających się jeszcze do malarstwa przedstawiającego. Zginął podczas I wojny światowej.
- Magritte René François Ghislain (1898-1967), belgijski malarz, przedstawiciel surrealizmu. Jego twórczość koncentruje się na paradoksach wizualnych oraz na codziennych
przedmiotach pozbawionych kontekstu. Do powracających motywów należą meloniki, jabłka i okna, np. obraz Golconda 1953 (prywatna kolekcja), na którym mężczyźni w melonikach
spadają z nieba na znajdująca się poniżej ulicę. Magritte przyłączył się do surrealistów w Paryżu w 1927, a w 1930 powrócił do Brukseli. Największe znaczenie miały jego dzieła,
stawiające pytania o związek pomiędzy wyobrażeniem i rzeczywistością, np. The Treason of Images 1928-29 (Los Angeles County Museum of Art), obraz przedstawiający fajkę, której
towarzyszy napis ""Ceci n'est pas une pipe"" (""To nie jest fajka"").
- Maillol Aristide Joseph Bonaventure (1861-1944), malarz francuski. W latach 1890. zajął się rzeźbą. W jego twórczości, poświęconej głównie aktom kobiecym, widoczne są
wpływy klasycznej sztuki greckiej, jednak artysta skłaniał się ku uproszczonym, zaokrąglonym formom. Maillol tworzył pod wpływem nabistów (grupy Les Nabis). Typowym
przykładem jego twórczości jest Fame - fragment pomnika Cézanne'a w Aix-en-Provence.
- Majewski Andrzej, właśc. A. Antoni von Kreütz, ur. 1936. Malarz, scenograf. Od 1993 prof. ASP w Krakowie. Tworzy scenografie do oper i baletów oraz sztuk teatralnych, w
tym za granicą (Elektra, Hamburg 1973, Paryż 1974; Salome, Londyn 1970). Uprawia malarstwo sztalugowe (gł. portret, pejzaż), rysunek, ilustrację książkową. Nagrodzony za
scenografię i kostiumy do filmu ""Faraon"
- Malewicz Kazimierz Sewerynowicz (1878-1935), rosyjski malarz abstrakcjonista. W 1912 przebywał w Paryżu, gdzie znalazł się pod wpływem kubizmu, a w 1913 stworzył
swój własny styl abstrakcyjny, suprematyzm. Jego najbardziej abstrakcyjnym dziełem jest White on White 1918 (Museum of Modern Art, Nowy Jork), biały kwadrat namalowany na
białym tle, później jednak artysta powrócił do tematów figuratywnych, przedstawianych w stylu półabstrakcyjnym. Studiował w Kijowie a ok.1900 wyjechał do Moskwy, gdzie wielkie
wrażenie zrobiły na nim nowoczesne obrazy francuskie, kolekcjonowane wówczas przez bogatych kupców moskiewskich. Jego twórczość przeszła przez etap fowizmu, kubizmu i
futuryzmu, jednak w 1915 zwrócił się nagle ku prostym formom geometrycznym. Obraz White on White stanowi głośny przykład jego teorii, które propagował z wielką energią w
pierwszych latach po rewolucji bolszewickiej. Powrót do artystycznego konserwatyzmu w ówczesnym ZSRR, ok. 1930, oznaczał koniec jego wpływów, jednak niezależnie od tego, był
utalentowanym malarzem, który odegrał istotną rolę w historii abstrakcjonizmu.
- Manet Edouard (1832-1883), malarz francuski. Działał w Paryżu, był jednym z czołowych XIX-wiecznych artystów francuskich. Buntując się przeciwko tradycji akademickiej,
stworzył wyrazisty i naturalny styl realistyczny. Urodził się w Paryżu. Uczył się u malarza obrazów historycznych, Thomasa Couture'a, czerpiąc inspirację z twórczości Goyi i
Velázqueza, a także Courberta. Pierwszy obraz, wysłany przez niego do Salonu, Pijący absynt 1859, został odrzucony, co zapoczątkowało długą serię kolejnych, sensacyjnych odrzuceń.
Udało mu się w błyskotliwy sposób podjąć we współczesnej formie tematy starych mistrzów, w dwóch głośnych dziełach z lat 1860.: w Śniadaniu na trawie 1863 (nawiązującym w
nowoczesny sposób do obrazu Giogrgione'a Concert Champetre) oraz w Olimpii 1865 (przeniesionej do współczesności Wenus Tycjana). Jednak oba obrazy (znajdujące się obecnie w
Musée d'Orsay w Paryżu) zostały źle zrozumiane, a ukazana na nich niekonwencjonalna nagość wywołała skandal. Śniadanie na trawie, wystawione w 1863 w Salonie Odrzuconych,
stało się symbolem buntu przeciwko akademickim i filisterskim uprzedzeniom, a Manet, choć nie był z natury buntownikiem, znalazł się w centrum grupy młodszych artystów, których
spotkania w CaféGuerbois okazały się gruntem dla narodzin impresjonizmu. Z politycznych raczej, niż estetycznych powodów, jego Rozstrzelanie cesarza Maksymiliana 1867 (istnieją
cztery wersje tego obrazu - w Bostonie, Mannheim, Kopenhadze, oraz w National Gallery, gdzie znajdują się fragmenty drugiej wersji) zostało wykluczone ze zorganizowanej w 1867
wystawy prac artysty. Po wojnie francusko-pruskiej, w której służył jako oficer w Gwardii Narodowej, zajął się malarstwem plein-air, pod wpływem Moneta i Berthe Morisot, jego
uczennicy i szwagierki. W 1875 pracował wraz z Monetem i Renoirem w Argenteuil, jednak zrezygnował z wystawiania swych prac na wystawach impresjonistów. Barwy, którymi się
posługiwał, nabrały świeżości, choć jego impresjonizm przejawiał się raczej w żywości pierwszego szkicu, niż w systematycznym podziale barw. W jego późniejszej twórczości pojawia
się często temat kabaretu i jego bywalców (podobnie jak w twórczości Degasa), czego przykład stanowi obraz Bon Bock, sukces Maneta z 1873, po którym artysta namalował jeszcze
Służącą z kuflami 1878-79 oraz słynne arcydzieło Bar w Folies-Bergére 1882 (Courtland Institute Gallery, Londyn), namalowane po pierwszym ataku śmiertelnej choroby.
- Mantegna Andrea (ok. 1431-1506), włoski malarz i rytownik renesansowy. Działał głównie w Padwie i Mantui, gdzie do dziś oglądać można niektóre z jego fresków. W
malowidłach takich jak The Agony in the Garden ok. 1455, ujawnia się dramatyczny styl ze zdecydowaną kreską, mistrzostwo perspektywy oraz wyraźnie klasyczny detal
architektoniczny. Mantegna urodził się w Vicenzie. Wychowywał się i szkolił u Francesco Squarcione w Padwie. Mistrz wprowadził Mantegnę do cechu malarzy zanim ukończył on
jedenaście lat. Podobnie jak Squarcione i wszyscy pozostali malarze z północnych Włoch, którzy widzieli dzieła Donatella w Padwie, Mantegna znalazł się później pod wrażeniem
twórczości tego wielkiego rzeźbiarza, a także malarstwa dwóch florentyńczyków, Uccello i Filippo Lippich. W twórczości Mantegny połączyły się duchy Florencji i Wenecji, ponieważ na
jego styl wpłynął również Jacopo Bellini, którego córkę Lodowisię poślubił w 1453. Wczesnymi malowidłami, które przyniosły mu sławę, były freski w kościele degli Eremitani w
Padwie (1449-54). Uległy one w większości zniszczeniu podczas II wojny światowej, choć przetrwały dwie części przeniesione do Wenecji. Charakter jego sztuki z mniej więcej tego
okresu można gruntownie zbadać na przykładzie obrazu tablicowego The Agony in the Garden (National Gallery w Londynie), stanowiącego wspaniale zaprojektowaną kompozycję
formalną. Tło tego dzieła zaczerpnięto prawdopodobnie z rysunku Jacopo Belliniego, ale rzeźbiarska jakość, zjawiska perspektywy i zastosowany skrót perspektywy oraz prostota
formy, były indywidualnymi cechami malarstwa Mantegny. Najważniejszymi spośród jego późniejszych obrazów były: Lament (Mediolan, Brera), z dramatycznym skróceniem ciała
zmarłego Chrystusa; Madonna della Vittoria (Luwr), obraz namalowany dla uczczenia zwycięstwa nad Francuzami pod Mantuą; a także dwa malowidła przeznaczone do buduaru Isabelli
d'Este z Mantui, Parnassus i Virtue triumphant over Vice (Luwr), w których Mantegna wykazał się pełną wdzięku fantazją, uderzająco różną od typowej dla jego pozostałych dzieł
surowości. Dowodzą one, że artysta nie był człowiekiem sztywnych reguł. Jako rytownik cechował się wysoce oryginalnym stylem, a w swych religijnych i mitologicznych miedziorytach
stosował cieniowanie przy pomocy prostej kreski.
- Marc Franz (1880-1916), niemiecki malarz ekspresjonista. Wraz z Wasillym Kandinskym stworzył ruch Blaue Reiter. W jego spojrzeniu na świat ogromną rolę odgrywały
zwierzęta. Śmiałe, półabstrakcyjne czerwono-niebieskie postaci zwierząt, szczególnie koni, są charakterystyczne dla jego twórczości. Kształcił się w Monachium, a po podróży do
Włoch i Paryża znalazł się pod wpływem sztuki postimpresjonistycznej, stosując jej zasady barwy i kompozycji w obrazach animalistycznych, szczególnie w cyklu przedstawiającym
konie. Pod wpływem znajomości z Kandinskym i Macke, zawartej w 1910, zaczął jak oni dowolnie używać jaskrawych barw, a spotkanie z Delaunayem w Paryżu w 1912 zaowocowało
widocznym wpływem kubizmu, jak np. w Roes in the Woods 1913-14 (Karlshrue). Malowane przez niego zwierzęta były raczej subiektywnymi i symbolicznymi tworami, niż studiami
przyrody, i w tym sensie był ekspresjonistą. Rozwój jego twórczości, przerwany przez wybuch wojny, zmierzał ku abstrakcjonizmowi. Marc zginął pod Verdun, podczas I wojny
światowej.
- Marconi Karol, ur. 1826 zm. 1864. Syn Henryka, malarz i dekorator. Studia we Włoszech. Uprawiał technikę fresku. Wykonał w Warszawie m.in. dekoracje Hotelu Eur. i
budynku Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Tworzył pod wpływem wł. malarstwa ściennego.
- Marin John (1870-1953), malarz amerykański. Jego akwarelowe i olejne pejzaże morskie powstały pod wpływem impresjonizmu. W latach 1905-11 przebywał w Europie, a w
1914 zaczął tworzyć obrazy przedstawiające wybrzeże stanu Maine. Znany jest szczególnie ze swych akwareli, na których atmosfera krajobrazu lub widoku morskiego oddana została
za pomocą pełnych siły, kubistycznie podzielonych kształtów i barwnych wzorów. Swą karierę rozpoczął jako architekt, później studiował malarstwo w Filadelfii i Nowym Jorku oraz
podróżował wiele po Europie (1905-11), by w końcu osiedlić się w New Jersey. Inspiracją dla wielu spośród jego oryginalnych innowacji w dziedzinie akwareli, było wybrzeże stanu
Maine i ulice Manhattanu.
- Marquet Pierre Albert (1875-1947), malarz francuski. Malował pejzaże i sceny paryskie, przede wszystkim Sekwanę i jej mosty. Związał się z fowizmem, ale wkrótce stworzył
styl bardziej konwencjonalny, naturalistyczny. W 1890 pojechał do Paryża, gdzie studiował w École des Beaux-Arts. Później spotkał Matisse'a, z którym często malował nad brzegiem
Sekwany. Na wielu obrazach miast, portów i rzek wykazał się niezwykłym darem upraszczania, dzięki któremu potrafił bezbłędnie wychwycić istotę malowanych przez siebie scen.
- Masaccio właściwie Tommaso di Giovanii di Simone Guidi, (1401-ok.1428), malarz z Florencji. Był główną postacią wczesnego renesansu włoskiego. W jego freskach z
kościoła Santa Maria del Carmine we Florencji 1425-28, namalowanych wspólnie z Masolino da Panicalem, uwidacznia się zdecydowane zerwanie z konwencjami gotyckimi. Był
pierwszym malarzem, który stosował naukowe zasady perspektywy, odkryte przez architekta Brunelleschiego, osiągnął również niezwykłe wyczucie przestrzeni i wielkości. Wśród
fresków Masaccia z kaplicy Branaccich w kościele Santa Maria del Carmine znajdują się sceny z życia św. Piotra, m.in. Grosz czynszowy oraz poruszająca scena Wygnania z raju.
Cechuje je monumentalna wspaniałość, bez najmniejszego śladu gotyckiego detalu dekoracyjnego, co odróżnia dzieła Masaccia od twórczości jego kolegi i nauczyciela - Masolina.
Postaci Masaccia charakteryzują się masywnością oraz wagą i są wyraźnie umieszczone w trójwymiarowej przestrzeni. Do jego pozostałych dzieł należą: fresk Trójca święta ok.1428
(kościół Santa Maria Novella we Florencji) oraz poliptyk wykonany dla kościoła Karmelitów w Pizie 1426 (National Gallery w Londynie/ Staatliche Museum w Berlinie/ Museo di
Capodimonte w Neapolu). Choć jego kariera oznaczała punkt zwrotny w sztuce włoskiej, znalazł niewielu naśladowców.
- Masolino właściwie Tommaso da Panicale, (ok.1383-ok.1447), malarz florencki. Pracował wraz z Masacciem nad cyklem fresków w kaplicy Brancaccich w kościele Santa
Maria del Carmine we Florencji, około 1425. Podzielał entuzjazm Masaccia dla nowo odkrytej techniki perspektywy, jednak po śmierci młodszego od siebie Masaccia, powrócił do
preferowanego przez siebie stylu dekoracyjnego, w tradycjach międzynarodowego gotyku. Przykładem są jego freski w Castiglione d'Olona, w pobliżu Como, około 1435. W młodości
zajmował się złotnictwem. Uważa się, że przed zwróceniem się ku malarstwu, pracował w latach 1403-07 pod kierunkiem Ghibertiego nad drzwiami baptysterium we Florencji. Poza
freskami w kaplicy Branaccich, stworzył m.in. obraz Madonny, datowany na 1423 (Brema), freski w Castiglione d'Olona oraz obraz ołtarzowy, którego części znajdują się w galeriach w
Neapolu, Filadelfii i Londynie.
- Masson André Aimé René (1896-1987), francuski malarz i pisarz. Był jedną z głównych postaci surrealizmu do 1929, kiedy to pokłócił się z AndréBretonem. Jego
zainteresowanie nieświadomym umysłem przywiodło go ku eksperymentom z automatycznym rysowaniem - powstawały w ten sposób proste rysunki piórem i tuszem - oraz z
późniejszymi pracami o bogatej fakturze, wykonanymi przy użyciu barwników, kleju i piasku. Jego automatyczne rysunki wywarły wpływ na Gorky'ego i ekspresjonistów. Podczas II
wojny światowej wyjechał do USA, potem wrócił do Francji i zajął się malowaniem pejzaży.
- Matisse Henri Emile Benoît (1896-1954), francuski malarz, rzeźbiarz, ilustrator i projektant. Był jednym z najoryginalniejszych twórców sztuki początku XX w. Pozostając
pod wpływem impresjonizmu, postimpresjonizmu, a później także kubizmu, stworzył styl, charakteryzujący się powierzchniowym wzorem, zdecydowaną, falistą kreską i jasną barwą. Do
jego ulubionych tematów należały odaliski (kobiety z haremu), kobiety kąpiące się i tancerki, np. Taniec 1910 (Ermitaż, Petersburg). Około 1910 zafascynowały go pełna przepychu i
subtelności sztuka perska. Rozwijając w sobie (pod wpływem tej sztuki) specyficzny zmysł barwy oraz dążąc do dekoracyjnego uproszczenia kreski i bryły, Matisse odszedł od ruchu,
który pod względem popularności dorównał fowizmowi - kubizmu - kierunku nie cieszącego się zbyt dużą przychylnością artysty. Przez kilka lat podróżował po świecie, jednak w 1917
osiadł w Nicei, poświęcając się malowaniu wnętrz śródziemnomorskich oraz martwych natur i odalisek. Obrazy te charakteryzowały się wielką oszczędnością środków, jasną
kolorystyką i swobodnym wykorzystaniem wzorów tkaninowych, jako uzupełniających elementów dekoracyjnych. Do jego późniejszej twórczości należą prace czysto abstrakcyjne, np.
kolaże wykonane z kolorowego papieru (gouaches découpées) oraz projekty dekoracji kaplicy Dominikanek w Vence, pod Niceą (1949-51). Zaprojektował także kostiumy dla zespołu
Dagiliewa - Ballets Russes. Dzieła Matisse'a wchodzą w skład większości najważniejszych kolekcji sztuki nowoczesnej. Największą ich liczbę zobaczyć można w moskiewskim
Muzeum Sztuki Zachodniej (którego zbiory wzbogacone zostały o kolekcje moskiewskich kupców) oraz w Barnes Foundation w Pensylwanii.
- Matsys Quentin (także Massys lub Metsys) (ok.1465-1530), malarz flamandzki. Urodził się w Louvain, a działał w Antwerpii. Malował tematy religijne, takie jak Opłakiwanie
Chrystusa 1511 (Musées Royaux, Antwerpia) oraz portrety umieszczone na tle krajobrazów lub realistycznych wnętrz.. Był synem hutnika i zegarmistrza z Louvain. Kształcił się w
Louvain i, być może, w pracowni Dircka Boutsa. Jego sztuka odzwierciedla dwie fazy przemian - od wczesnej sztuki niderlandzkiej, reprezentowanej przez Memlinca i Gerarda Davida,
ku sztuce o widocznych wpływach włoskich oraz z podupadającej artystycznie Brugii do będącej od niedawna w rozkwicie Antwerpii, w której został członkiem cechu malarzy w 1491.
Słynie z subtelności i delikatności malowanych przez siebie typów kobiecych, w czym wydaje się wykazywać znajomością twórczości Leonarda, oraz z pejzażowego tła, zgodnego w
charakterze z pracami współczesnego mu artysty z Antwerpii, Pateniera. Wzbogacił również swą twórczość o styl charakterystyczny dla obrazu Bankier z żoną (Luwr), który to temat
stał się później popularny pośród takich malarzy, jak van Reymerswael. Jego synowie - Cornelis (ok.1508-ok.1580) i Jan (ok.1509-1575) - byli również malarzami i uczniami Quentina.
Do jego pozostałych dzieł należą: ołtarz św.Anny 1509 (Musées Royaux, Bruksela) i portret Erazm z Rotterdamu 1517 (Museo Nazionale, Rzym).
- Matta właściwie Roberto Sebastien Antonio Matta Eschaurren (1911- ), malarz francuski pochodzenia chilijskiego. Obok AndréMassona, był wiodącą postacią zainspirowanego
surrealizmem malarstwa automatycznego, w którym obrazy mogą płynąć z nieświadomości poprzez rękę, bezpośrednio na papier lub płótno. Intencją wyrażoną w znacznej części jego
twórczości, jest próba oddania niepokojów współczesnej mu epoki, poprzez siłę i ruch form, np. w Years of Fear 1942 (Solomon G. Guggenheim Museum, Nowy Jork). Z wykształcenia
był architektem. II wojnę światową spędził w Nowym Jorku, gdzie poznał Marcela Duchampa, który wywarł wpływ na jego twórczość. Jego pierwsze dojrzałe dzieło z lat 40. niemal
eksploduje wybuchami barwy i plątaniną nieokreślonych form organicznych i mechanicznych, pędzących i szybujących gdzieś w przestrzeni kosmicznej. W latach 80. jego styl stał się
bardziej figuratywny i kaligraficzny. - A te mrówki, tak wspaniałe, / Pełne żądzy, wiedzy, pychy, / Jakże twór to śmieszny, lichy. Aleksander Fredro (1793-1876)
- McCubbin Frederick (1885-1917). Malarz australijski, słynny ze swych obrazów przedstawiających życie w buszu. Wraz z Tomem Robertsem założył obóz artystyczny, z
którego powstała później Heidelberg School. Wiele z jego obrazów przedstawia tematy z australijskiej historii społecznej, a ich ton jest mroczny i przygnębiający. Artyście zależało w
nich raczej na tworzeniu nastroju, niż na ukazaniu efektów światłocienia. Jego dzieła charakteryzują się dużymi kompozycjami starannie upozowanych postaci, zestawionych z
pozbawionym słońca buszem, np. w tryptyku The Pioneer 1904 (National Gallery of Victoria, Melbourne). W jego późniejszych dziełach, takich jak The Pool, London 1907 (Jack
Manton Collection, Victoria), ujawnia się większe zainteresowanie artysty zjawiskami atmosferycznymi.
- Memling (lub Memlinc) Hans (ok.1430-1494), malarz flamandzki. Urodził się pod Frankfurtem nad Menem w Niemczech, jednak tworzył w Brugii. Uważa się, że Memling był
uczniem van der Weydena, jednak jego styl jest spokojniejszy i delikatniejszy. Malował tematy religijne i portrety. W 1466 zamieszkał w Brugii, gdzie jego kariera rozwinęła się
bardzo pomyślnie. Tworzył niezwykle piękne obrazy religijne i pełne dostojnej powściągliwości portrety, dorównujące jakością późniejszym portretom Holbeina. Jego pejzażowe tła
cechują się wyjątkowym urokiem. Choć zaczerpnął różne elementy swego stylu od van Eycka, Dircka Boutsa i van der Weydena, a w jego twórczości zaobserwować można bardzo
niewielki rozwój - dzięki swemu delikatnemu poczuciu piękna stał się wybitnym mistrzem. Do najsłynniejszych dzieł Memlinga należą: Mistyczne zaślubiny świętej Katarzyny (Szpital
św. Jana, Brugia); Donne Triptich (National Gallery, Londyn), zawierający autoportret malarza; Bathsheba (Stuttgart) - akt naturalnych rozmiarów; oraz piękne portrety, np. portret
Guillaume Moreela i jego żony (Bruksela). Do jego pozostałych portretów należy również Tommaso Portinari i jego żona ok.1480 (Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork). Wykonał
także zdobienia relikwiarza ze scenami z legendy o św. Urszuli (1849) w
Szpitalu św. Jana w Brugii; relikwiarz znajduje się obecnie w Muzeum im.Memlinga.
- Mengs Anton Raffael (1728-1779), niemiecki malarz klasycystyczny. W 1745 był malarzem nadwornym w Dreźnie, a w 1761 - w Madrycie. Później tworzył na przemian w
Rzymie i Hiszpanii. Był synem Ismaela Mengsa, malarza na dworze dreźnieńskim. Jako chłopiec wyjechał do Rzymu, gdzie odniósł pierwsze sukcesy jako twórca portretów pastelowych
(później konkurował w tej dziedzinie z Batonim). Ożenił się z Włoszką; mieszkał i pracował głównie we Włoszech, choć wykonywał też zlecenia w Madrycie. Dzięki przyjaźni z
historykiem sztuki Winckelmannem oraz dzięki swym ideom wyrażonym na piśmie, Mengs odegrał pewną rolę w rozwoju klasycyzmu, jednak jego Parnassus (Villa Albani, Rzym)
uznaje się powszechnie za nieudany przykład eklektyzmu, a Goethe surowo skrytykował go za pusty styl.
- Metsu Gabriel (1629-1667), malarz holenderski, uczeń Gerarda Dou. Osiadł w Amsterdamie jako malarz scen rodzajowych. Był jednym z najznamienitszych malarzy wnętrz i
scen z życia zamożnych rodzin holenderskich, próbując czasami naśladować Vermeera, a innym razem przywołując elegancję dzieł Terborcha. Oryginalnym arcydziełem jego pędzla
jest słynne Chore dziecko (Rijksmuseum).
- Michał Anioł ,właściwie Michelangelo di Lodovico Buonarroti (1475-1564), włoski rzeźbiarz, malarz, architekt i poeta. Działał w swej rodzinnej Florencji oraz w Rzymie. Jego
ogromny talent zdominował okres dojrzałego Renesansu. Marmurowy Dawid 1501-04 (Accademia, Florencja) ustanowił nowy kanon w aktach rzeźbiarskich. Jego masywny styl
rzeźbiarski przełożony został na formę fresku w Kaplicy Sykstyńskiej 1508-12 oraz w dziele z lat 1536-41 (Watykan). Do jego pozostałych dzieł wykonanych w Rzymie należy kopuła
Bazyliki św. Piotra. Wywarł ogromny wpływ, szczególnie na rozwój manieryzmu. W wieku 13 lat pozwolono mu kształcić się u odnoszącego sukcesy malarza, Domenica Ghirlandaia.
Studiował również dzieła Giotta oraz freski Masaccia w Kaplicy Brancaccich. Został jednym z młodych artystów - wybrańców, którym Wawrzyniec Wspaniały pozwolił na pracę w szkole
oraz przy kolekcji klasycznych rzeźb w Ogrodach Medycejskich, pod kierunkiem ich kustosza - Bertolda. Fakty te zachęciły go do rozwijania naturalnego talentu i miłości do
rzeźbiarstwa. Rywalizując z antykiem, stworzył Głowę fauna, która zachwyciła jego patrona, oraz płaskorzeźbę Walka centaurów z Lapitami (Florencja, Casa Buonarroti). W 1496, w
wieku 21 lat, udał się do Rzymu, gdzie rozgłos przyniosła mu postać Amorka, naśladująca dzieła antyczne. Podczas pięcioletniego pobytu w Rzymie stworzył dwa słynne dzieła
rzeźbiarskie, zadziwiająco różniące się stylem i duchem - Bachusa (Muzeum, Florencja) oraz Pietę (Bazylika św. Piotra, Rzym). W 1501 powrócił do Florencji na prośbę rodziny, a
następnie zajął się słynnym, ogromnym Dawidem, wyrzeźbionym z bloku marmuru z Carrary, który został uprzednio odrzucony jako niezdatny do użytku. Mimo wszystko, Michał Anioł
nie porzucił malarstwa. Obrazy Złożenie do grobu oraz Madonna z Dzieciątkiem ze św. Janem i aniołami (National Gallery), uważa się za dzieła stworzone przez niego w wieku około 20
lat. Arcydzieło Święta rodzina z 1503, wykonane zostało dla mecenasa Michała Anioła i Rafaela - Angela Doniego, a w 1504 zlecono mu namalowanie dużego fresku w ratuszu nowo
powstałej Republiki Florenckiej, które to dzieło miało znaleźć się obok Bitwy pod Anghiari Leonarda da Vinci. Został jednak wówczas wezwany do Rzymu przez papieża Juliusza II,
który zlecił mu pracę nad słynnym nagrobkiem, nad którym miał mozolić się z przerwami przez kolejne 40 lat. Jedną z pierwszych okoliczności, które oderwały go od tego zadania, był
nowy projekt pełnego nowych pomysłów papieża: dekoracja sklepienia Kaplicy Sykstyńskiej. Przypuszczano, że architekt, Bramante, zasugerował zlecenie wykonania tego dzieła
Michałowi Aniołowi z zazdrości, w przekonaniu, że nie uda mu się zrealizować tego przedsięwzięcia lub stworzy dzieło o miernej wartości. Choć z oporami, Michał Anioł podjął
wyzwanie i w zadziwiająco krótkim czasie, pracując bez pomocy i w trudnych warunkach, wykonał malowidło na słynnym sklepieniu. Dzieło to, będące wspaniałą symfonią biblijną,
dokonuje interpretacji Stworzenia Świata i Człowieka, Upadku oraz Potopu, w dziewięciu doskonałych kompozycjach, otoczonych postaciami proroków i Sybilli oraz wspartych na
ramionach ""niewolników"" lub ""atlasów"". Zamysł twórczy przekazany został z wielką mocą i jasnością już w samych postaciach i gestach ludzkich, np. w znakomitym Stworzeniu
Adama. Michał Anioł miał wówczas 37 lat.Powrócił następnie do rzeźbiarstwa by ponownie zaangażować się w ""tragedię nagrobka"". Został on ukończony dopiero w 1545, na znacznie
mniejszą skalę niż planowano, a jedynie postać Mojżesza wykonana została przez samego Michała Anioła. W 1520 Klemens II zlecił mu projekt zakrystii Medyceuszy w kościele S.
Lorenzo we Florencji. Pracę tę ukończył w 1535, wraz ze słynnymi rzeźbami Dnia, Nocy, Poranka i Zmierzchu. W 1534 Klemens VII zażądał od niego, by poświęcił się malowidłu na
ścianie ołtarza w Kaplicy Sykstyńskiej, która została uprzednio ozdobiona przez Perugina. Zlecenie to zostało szybko potwierdzone przez następcę Klemensa - Pawła III. Za temat
malowidła Michał Anioł obrał Sąd Ostateczny i w ciągu sześciu lat stworzył swe przytłaczające arcydzieło. Różniło się ono zarówno od fresków ściennych innych malarzy, znajdujących
się w tej kaplicy, jak i od dzieła samego Michała Anioła na jej sklepieniu.
- Millais John Everet (1829-1896), malarz angielski. W 1848 został współzałożycielem Bractwa Prerafaelitów (BPR). Pod koniec lat 50. XIX w. opuścił BPR, a jego styl stał się
bardziej płynny i mniej szczegółowy. W 1885 został baronetem. Jego talent ujawnił się bardzo wcześnie. W wieku 11 lat został studentem Szkół Akademii Królewskiej. Pod wpływem
młodzieńczej znajomości z Holmanem Huntem i Rossettim, został wraz z nimi współtwórcą Bractwa Prerafaelitów w 1848, tworząc w latach 50. XIX w. niektóre spośród swych
najlepszych dzieł, zainspirowanych doktryną ""zgodności z naturą"", m.in. Chrystus w domu swoich Rodziców 1850 (Tate Gallery) (obraz ten wywołał początkowo wielkie oburzenie,
ponieważ jego realistyczne szczegóły uznano za niestosowne dla świętego tematu) oraz obraz panny Siddal jako Ofelii 1852 (National Gallery). Małżeństwo z Euphemią Gray, zawarte po
unieważnieniu jej małżeństwa z Ruskinem, poróżniło go z owym wczesnym mentorem Prerafaelitów oraz z całym środowiskiem związanym z idealizmem prerafaelickim. Jego
oryginalny styl oraz jakość malarska zniknęły z obrazów o popularnej tematyce i portretów jego udanej kariery akademickiej, których przykład stanowi sensacyjne malowidło Bubbles
1885. W jego ilustracjach do Moxon Tennyson z 1857 oraz do książki Trollope'a Orley Farm 1863, uwidacznia się przemiana od prerafaelizmu ku stylowi środka epoki wiktoriańskiej.
- Millet Jean François (1814-1875), malarz francuski, jeden z wiodących przedstawicieli szkoły barbizońskiej. Malował sceny z życia chłopów i pejzaże. w jego czasach powstało
wiele reprodukcji namalowanego przez niego Anioła Pańskiego 1859 (Musée d'Orsay, Paryż). Po długiej walce o utrzymanie się z malowania pasterek i nagich kąpiących się kobiet w
XVIII - wiecznym stylu galant, Millet odnalazł prawdziwą wenę twórczą malując Siewcę 1848. W 1849 osiedlił się w wiosce Barbizon, wraz ze swą drugą żoną i powiększającą się
rodziną. Tam, nadal żyjąc w ubóstwie, poświęcił się całkowicie obrazom z życia chłopów, z których słynie do dziś, np. Kobiety zbierające kłosy 1857 i Anioł Pański. Jego przepełnione
mroczną melancholią obrazy można by nazwać realistycznymi, choć często na plan pierwszy wysuwa się w nich aspekt etyczny lub emocjonalny. Millet słabo opanował technikę olejną, a
jego obrazy olejne są często pozbawione życia i o nieczystej fakturze, jednak w pastelach, rysunkach i rycinach w pełni uwidoczniły się jego wielkie zdolności. Od innych malarzy
szkoły barbizońskiej odróżnia go jednakowa waga, jaką przykładał do malowanych przez siebie postaci ludzkich i pejzaży, a jednym z jego osiągnięć była umiejętność przedstawienia
doskonalej harmonii pomiędzy nimi.
- Miró Joan (1893-1983), hiszpański malarz surrealista. W połowie lat 20. stworzył styl abstrakcyjny, liryczny i często dowcipny, z amebowatymi kształtami - czasami
liniowymi, czasami silnie pokolorowanymi, unoszącymi się na jednolitym tle. W latach trzydziestych jego styl stał się bardziej ""rzeczowy"", a po II wojnie światowej malował większe
obrazy abstrakcyjne. Eksperymentował z rzeźbą i grafiką, tworzył również malowidła ścienne (m.in. dwa w paryskim budynku UNESCO, 1958). Projektował również witraże i
scenografię dla impresario baletowego, Sergieja Diagiliewa.
- Modersohn Becker Paula (z domu Becker) (1876-1907), niemiecka malarka i graficzka. Od 1898 była członkinią kolonii artystycznej w Worpswede. Malowała martwe natury
i sceny z życia chłopów, jednak największą sławę przyniosły jej autoportrety oraz portrety matek z dziećmi. W swych staraniach by wyrażać wewnętrzne emocje oraz w pełnym
wrażliwości posługiwaniu się kształtem i kolorem (pod wpływem Gauguina i Fauvesa), była prekursorką niemieckiego ekspresjonizmu.
- Modigliani Amedeo (1884-1920), malarz włoski. Od 1906 działał w Paryżu. Malował i rzeźbił pełne wdzięku akty oraz studia portretowe. Jego obrazy - np. portret jego
kochanki, Jeanne Hébuterne, namalowany w 1919 (Guggenheim Museum, Nowy Jork) - wyróżniają się stylem o wydłużonych i zmysłowych formach. Urodził się w Livorno w
żydowsko-włoskiej rodzinie. Początkowo studiował sztukę we Florencji i Wenecji, jednak w 1906 zamieszkał w Paryżu. Zazwyczaj kojarzony jest ze szkołą paryską, chociaż w
rzeczywistości nie brał udziału w jej awangardowych ruchach, pomijając jego dzielone z kubistami zainteresowanie prymitywną i afrykańską rzeźbą. Do rzeźbiarstwa zachęcił go
Constantin Brancusi, a jego cykl silnie uproszczonych głów odzwierciedla zainteresowanie artysty archaicznymi stylami rzeźbiarskimi. Studia nad maskami murzyńskimi
podpowiedziały mu śmiałe wydłużenie i uproszczenie rzeźbionych przez niego głów, choć ich charakter pozostał całkowicie europejski. Z kolei jego obrazy - portrety i akty - pomimo
podobnych wyolbrzymień, zachowały podstawową kolorystykę włoską, a cechujące je liniowe piękno ukazuje sympatię artysty dla szkoły sjeneńskiej oraz dla twórczości Botticellego.
Jego rysunki, których wykonał bardzo wiele (często sprzedając je za kilka franków lub drinka w kawiarni), cechowały się równie indywidualnym stylem. Po latach życia w nędzy,
odniósł niewielki sukces tuż przed 1918, jednak niedostatki, narkotyki, alkohol oraz gruźlica wspólnie przyczyniły się do skrócenia jego życia.
- Mondrian Piet (Pieter Cornelis Mondriaan) (1872-1944), malarz holenderski. Przebywając od 1911 w Paryżu, poddał się inspiracjom kubistycznym. Podczas I wojny światowej
powrócił do Holandii, gdzie namalował cykl martwych natur i pejzaży, by udoskonalić swe twórcze idee. Ostatecznie stworzył czysto abstrakcyjny styl. W latach 1919-38 ponownie
mieszkał w Paryżu, następnie w Londynie, a od 1940 w Nowym Jorku. Był jednym z twórców ruchu De Stijl oraz jednym z głównych przedstawicieli neoplastycyzmu - surowego stylu
abstrakcyjnego, opartego na prostych formach geometrycznych i czystych kolorach. Zazwyczaj tworzył siatkę obrazu, stosując linie poziome i pionowe, a następnie wypełniał niektóre
prostokąty barwami podstawowymi, złamaną szarością i czernią, podczas gdy inne pozostawały białe. Typowym przykładem jego twórczości jest Composition in Red, Yellow and Blue
1920 (Stedelijk, Amsterdam). Jego teorie estetyczne publikowane były od 1917 w czasopiśmie De Stijl, w Le Néoplasticisme 1920 oraz w eseju 'Plastic Art and Pure Plastic Art' 1937.
Z okresu nowojorskiego pochodzi Broadway Boogie-Woogie 1942-43 (Museum of Modern Art, Nowy Jork), dzieło odzwierciedlające późne zainteresowanie artysty rytmami jazzowymi.
- Monet Claude (1840-1926), malarz francuski. Był pionierem impresjonizmu; do końca życia pozostał wierny jego ideałom. Od tytułu jego obrazu, Impresja - wschód słońca
1872, pochodzi nazwa tego kierunku. W latach 70. XIX w. zaczął malować te same obiekty o różnych porach dnia, aby zbadać nieustannie zmieniający się wpływ światła na kolor i formę;
tę samą zasadę zastosował następnie w latach 90., malując cykle Stogi oraz Katedra w Rouen; a w 1899 rozpoczął malowanie serii Nenufary w ogrodzie przy swym domu w Giverny w
Normandii (obecnie jest to muzeum). Monet spędził młodość w Hawrze, gdzie zamiast chłopięcych karykatur zaczął malować pejzaże, zachęcony do tego przez Boudina. Boudin i
Jongkind, z którym Monet zaprzyjaźnił się w 1860, nauczyli go wiele na temat atmosfery obrazów, jeszcze przed 1862, kiedy to przeszedł do paryskiego studia Gleyre'a, w którym
spotkał Renoira, Sisleya i Bazille'a. Malował wspólnie z nimi w lasach Fontainebleau, a do 1870 zajmował się udoskonalaniem nowego podejścia w malarstwie, zaczerpniętego zarówno z
realizmu Courberta, jak i z bezpośredniej metody Maneta. Wpływy te można dostrzec w przepięknych Kobietach w ogrodzie 1867 (Luwr) oraz w przypominającym dzieła Maneta obrazie
Plage a Trouville 1870 (Tate Gallery, Londyn). Później nadeszła wojna, podczas której przerwał malowanie. Okres ten spędził w Holandii i Londynie, gdzie podziwiał dzieła Turnera. W
latach 1872 - 78 pracował w Argenteuil, w którym miał swą pływającą pracownię. Charakterystyczna dla jego dojrzałej twórczości metoda przedstawiania światła i koloru była już
wówczas w pełni rozwinięta. Jego Impresja, pokazana na wystawie w 1874, podczas której Monet i jego przyjaciele wystąpili jako dość jednorodna grupa, dała początek terminowi
""impresjonizm"". W latach 1878-83 malował w Vétheuil, a następnie zamieszkał w Giverny, w którym, w ogrodzie przy swoim domu, namalował swe ostatnie znaczące studia lilii
wodnych (nenufarów). Obrazy te, stanowiące niemal abstrakcyjne wyobrażenie barw, przez długi czas oceniane były dwuznacznie, jako najbardziej pozbawione formy spośród jego dzieł,
jednak w ostatnich latach okrzyknięto je wybitnymi przykładami czystego malarstwa.
- Morandi Giorgio (1890-1964). Włoski malarz martwej natury i kwasorytnik. Pozostawał pod wpływem malarstwa metafizycznego. Jego subtelne studia butelek i słoików, jak
również Martwa natura 1946 (Tate Gallery, Londyn), dają poczucie spokoju i odpoczynku. Początkowo wpływ na jego twórczość wywarły martwe natury Cézanne'a i malarstwo
""metafizyczne"" Chirica i Carry, 1918-20, ale wypracował własny styl przedstawiania wąskiej grupy tematów, zwłaszcza prostych elementów martwej natury, w różnych, subtelnie
ułożonych i abstrakcyjnych aranżacjach.
- Moreau Gustave (1826-1898). Francuski malarz symbolista. Jego nastrojowe prace ukazują sceny biblijne, mitologiczne i literackie. Obrazy Moreau nasycone są kolorem i
detalami, na przykład Salome 1876 (Muzeum Moreau, Paryż). Prezentował styl akademicki, ale namiętność i ""dekadencja"" ukazana w Salome sprawiła, że pełen podziwu Huysmans
opisał ten obraz w swej powieści áRebours. Dzieło Moreau ma pewne elementy podobieństwa do obrazu Odilona Redona. Pod koniec życia został wykładowcą na Ecole des Beaux-Arts w
Paryżu, wywierając znaczny wpływ na swoich uczniów, wśród których znaleźli się m.in. Matisse, Marquet i Rouault. Zostawił w darze narodowi 8000 obrazów i rysunków, a jego
mieszkanie zamienione zostało na muzeum
- Morisot Berthe Marie Pauline (1841-1895). Francuska malarka impresjonistyczna. Malowała głównie pełne wrażliwości obrazy kobiet i dzieci. Jej mistrzem był Corot, jednak
pozostawała także pod wpływem Maneta i , w latach 80-tych XIX w., Renoira. Brała udział w większości wystaw impresjonistycznych. Była wnuczką artysty Fragonarda.
- Morland George (1763-1804). Malarz angielski. Był wielbicielem holenderskiego i flamandzkiego malarstwa o tematyce wiejskiej. Jego malownicze wiejskie motywy były
masowo reprodukowane jako sztychy. Był uczniem swego ojca, Henry Roberta Morlanda (1730-1797), również malarza tego gatunku. Prezentował swe rysunki w Akademii
Królewskiej w wieku dziesięciu lat, studiował sztukę w szkołach Akademii. Uczył się także kopiując mistrzów flamandzkich i holenderskich, chociaż jego piwiarnie, chaty i zagrody są
zasadniczo angielskie. Malował w sposób naturalny, w płynnym, łatwym stylu. Jego obrazy zostały spopularyzowne w formie sztychów przez Williama i Jamesa Wardów (których siostrę
poślubił), ale wiele z nich było malowane by spłacić długi. Jego niedbały styl życia doprowadził do uwięzienia go za długi w latach 1799-1802 i 1802. Wiele z jego płócien o tematyce
wiejskiej było malowanych w Kensal Green, a niektóre pejzaże nadmorskie są owocem jego wizyty na wyspie Wight. Pełnię jego talentu ukazuje Stajnia , wystawiona w Akademii w
1791 (obecnie National Gallery, Londyn).
- Motherwell Robert Burns (1915-1991). Malarz amerykański, kojarzony z nowojorską szkołą taszyzmu. Pozostając pod wpływem Picassa, Matisse'a i surrealistów,
ekspresjonizm abstrakcyjny Motherwella zachował cechy malarstwa figuratywnego. Stworzył m.in. Elegies to the Spanish Republic 1949-76, serię ponad stu rysunków poświęconych
wojnie domowej w Hiszpanii. Wydawał serię Documents of Modern Art oraz nauczał w Hunter College w Nowym Jorku.
- Mucha Alphonse Maria (1860-1939). Czeski malarz i projektant. Sławę przyniosły mu secesyjne plakaty i płyciny ozdobne, ukazujące wyidealizowane wizerunki młodych
kobiet, z długimi, spływającymi włosami, otoczonych kwiecistą obwódką, szlaczkiem ,obramowaniem. Jego wczesne plakaty teatralne tworzone były dla aktorki Sarah Bernhardt,
zwłaszcza litografia Gismonda 1894. Po studiach w Monachium Mucha wyjechał do Paryża w 1888, gdzie pracował nieregularnie jako artysta grafik. Secesyjne plakaty teatralne dla
Bernhardt, dla której projektował także stroje i biżuterię, pomogły zarówno rozpocząć karierę, jak i spopularyzować styl secesyjny. Projektował także tekstylia, meble, ceramiczne
płyty pamiątkowe, a także wystawy. W latach 1900-01 zaprojektował, nieistniejący obecnie, butik z biżuterią dla Georgesa Fouqueta w Paryżu.
- Munch Edvard (1863-1944). Norweski malarz i autor sztychów. Studiował w Paryżu i w Berlinie. Jego znaczące dzieła pochodzą z okresu 1892-1908, gdy przeważnie mieszkał
w Niemczech. Jego obrazy często koncentrują się na neurotycznych stanach emocjonalnych. Fryz życia z lat 90-tych XIX w., będący serią nasyconych symbolami płócien, zawiera kilka
spośród jego najbardziej charakterystycznych obrazów, m.in. Krzyk 1893. Później wykorzystał je ponownie w kwasorytach, litografiach i drzeworytach. Munch pozostawał pod wpływem
van Gogha i Gauguina, ale rychło wypracował swój wyrazisty styl, redukując kompozycje do dużych powierzchni koloru z falistymi konturami, podkreślonych mocnymi pociągnięciami
pędzla, które zniekształcały twarze i postaci. Jego pierwsza wystawa w Berlinie w 1892 wywarła wielki wpływ na młodych artystów niemieckich. W 1908 Munch przeszedł chorobę
nerwową i powrócił do Norwegii. Późniejsze prace, to m.in. seria malowideł ściennych w salach uniwersytetu w Oslo, 1910-1915.
- Mu-ki (Mu-Chi) (ok.1180-ok.1270). Malarz chiński z dynastii Song. Był wyznawcą buddyzmu Chan. Stosował technikę opartą na intuicji i spontaniczności. Jedną z
najsłynniejszych jego prac jest pochodząca z początku XIII w. Six Persimmons (Daitoku-ji, Kyoto), ukazująca jego umiejętność przedstawiania obiektu za pomocą kilku zgrabnych
pociągnięć pędzlem.
- Murillo Bartolomé Esteban (1618-1682). Malarz hiszpański. Tworzył głównie w Sewilli, malował sentymentalne obrazy Niepokalanego Poczęcia. Specjalizował się także w
studiach ulicznych urwisów. Jego Autoportret z około 1672 (National Gallery w Londynie) uważany jest powszechnie za jedno z najlepszych jego dzieł. Urodzony w Sewilli, studiował
sztukę u Juana Castillo. Zaoszczędziwszy trochę pieniędzy dzięki sprzedaży obrazów na targach i malowaniu obrazów kościelnych na eksport do Ameryki Południowej, prawdopodobnie
wyjechał do Madrytu. Tam prowadził studia nad dziełami Tycjana, Rubensa i van Dycka w pałacach królewskich i znalazł uznanie u Velazqueza. W 1645 ożenił się w Sewilli z bogatą
kobietą i zyskał bogactwo dzięki własnym wysiłkom, otrzymując ogromne ilości zamówień. W 1660 założył akademię sewilską. Pozostał w tym mieście przez lata swoich sukcesów,
odrzucając zaszczyt zostania malarzem nadwornym Karola II w 1670. We wczesnym okresie malował wiele obrazów typów chłopskich i miejskich urwisów, lecz jego późniejsze prace
miały głównie charakter religijny. Wykonane były jego miękkim i rozpływającym się estilo vaporoso, jak np. Niepokalane Poczęcie (Prado), ulubiony temat, wykonywany w wielu
odmianach. Melon Eaters (Monachium) i Two Peasant Boys (Dulwich), są godnymi uwagi przykładami naturalizmu, wywodzącego się od Ribery i Velazqueza. Nie są one jednak wolne od
sentymentalizmu, który sprawia, że jego dzieła religijne są niestrawne dla współczesnych odbiorców. Do XIX wieku zaliczany był do grona największych mistrzów. Od tamtego czasu
odbierany jest nieprzychylnie, jako twórca w dużym stopniu tego co w sztuce czułostkowe i puste. Pełna dramatyzmu seria Syn marnotrawny, stanowi szczyt jego późniejszej twórczości.
Zatrudniał wielu pomocników i wiele prac dotąd przypisywanych wyłącznie jemu, mogła być ich dziełem.