Republika Haiti, République d'Haďti, państwo wyspiarskie na Morzu Karaibskim. Zajmuje zachodnią część wyspy Haiti w archipelagu Wielkich Antyli oraz przybrzeżne wysepki: Gonâve, La Tortue, Les Cayemites, Île-ŕ-Vache i Navassę. Łączna powierzchnia: 27 750 km2. Graniczy z Dominikaną.
Stolica, Port-au-Prince 753 tys. mieszkańców (1992).
Większe miasta (dane z 1992): Carrefour (241 tyś.), Cap-Haďtien (Le Cap) (92 tyś.), Gonaďves (63 tyś.), Les Cayes (36 tyś.), Delmas (20 tyś.).
Podzielone administracyjnie na 9 departamentów.
Językiem urzędowym jest francuski, większa część ludności posługuje się językiem crole będącym mieszaniną siedemnastowiecznego języka francuskiego i języków afrykańskich.
Waluta narodowa gourde dzieli się na 100 centimów.
Ludność
6764 tys. mieszkańców (1992), co daje średnią gęstość zaludnienia 244 osoby/km2. W 1992 w miastach zamieszkiwało 29% ludności.Społeczeństwo tworzą głównie Murzyni (95% ogółu), poza którymi jedynie Mulaci stanowią liczącą się zbiorowość etniczną (5%). Ponadto na Haiti mieszka ok. 10 tys. białych. Przeciętna długość życia mężczyzn 53, kobiet 56 lat.
Katolicyzm jest religią państwową, wyznaje go ok. 4/5 ludności kraju. Na wsi jednak powszechny jest kult Voodoo (Voudou) przyniesiony przez Murzynów z Dahomeju (obecnie Benin). Różne kościoły protestanckie skupiają znacznie mniejszą część ludności Haiti (16%). Analfabetą jest niemal co drugi obywatel kraju (47%).
Warunki naturalne
Około 80% powierzchni kraju zajmują rozległe wyżyny i masywy górskie. Na północy kraju rozciągają się pasma Gór Czarnych i Masywu Północnego, których wierzchołki przekraczają 1000 m n.p.m. Góry Masywu Północnego wcinają się w morze tworząc półwysep.
Środkową część Haiti zajmuje rozległa wyżyna Płaskowyżu Centralnego, przecięta doliną Artibonite, najdłuższej rzeki kraju (236 km). Na południe od Płaskowyżu Centralnego znajduje się zapadliskowa równina Cul-de-Sac z jeziorem Saumatre. W południowo-zachodnim krańcu Haiti, u nasady półwyspu Tiburon, znajduje się najwyższy szczyt kraju - La Sellé (2680 m n.p.m.).
Haiti pozostaje pod wpływem klimatu gorącego zwrotnikowego z dwiema porami deszczowymi. Średnia temperatura notowana w stolicy kraju (Port-au-Prince) waha się w granicach 31-35°C, średnia roczna suma opadów wynosi 1350 mm.
Naturalna szata roślinna Haiti została przekształcona przez działalność człowieka. Lasy równikowe z palmami i drzewiastymi paprociami zajmują obecnie jedynie 2% powierzchni kraju. Na zboczach gór spotyka się lasy sosnowe, ponadto dąb tropikalny, cedr, drzewo różane. Występują dziko rosnące krzewy kawy i kakaowca oraz drzewa pomarańczowe, mango i avocado.
Historia
Haiti jest najstarszym niepodległym państwem w Ameryce Środkowej. W 1804 proklamowano powstanie Cesarstwa Haiti, dwa lata później Republiki Haiti. Od początku swego niepodległego bytu państwo wstrząsane było wieloma konfliktami.
Całkowity chaos panujący na Haiti w 1915 spowodował interwencję Stanów Zjednoczonych, która miała na celu ochronę amerykańskich interesów gospodarczych oraz zabezpieczenie Haiti przed możliwą inwazją niemiecką. Po wycofaniu się jednostek amerykańskich w 1934, władzę nad krajem przejęły, często się wymieniające, ekipy dyktatorskie.
W 1957 na urząd prezydencki powołano F. Duvaliera, który sprawował dożywotnią władzę, tłumiąc wszelkie przejawy opozycji, likwidując przeciwników politycznych. Po śmierci Duvaliera w 1971 władzę przejął jego syn Jean-Claude, kontynuując autorytarną politykę ojca.
Wskutek wzrostu napięć wewnętrznych, w 1986, Jean-Claude Duvalier zbiegł do Francji, władzę w Haiti przejęła cywilno-wojskowa junta. W 1987 uchwalono nową konstytucję, która m.in. zabrania ponownego wyboru prezydenta na drugą kadencję.
W 1991 miały miejsce pierwsze demokratyczne wybory, w wyniku których głową państwa został J.B. Aristide. Jednakże już kilka miesięcy później pochodzącego z demokratycznych wyborów prezydenta obalił pucz wojskowy, Aristide był zmuszony udać się na emigrację.
Pucz spowodował masowe ucieczki Haitańczyków z kraju, głównie do Stanów Zjednoczonych i amerykańskiej bazy Guantánamo na Kubie. Ok. 15 tys. uchodźców uzyskało status azylanta, jednakże 3/4 nielegalnych imigrantów odesłano z powrotem na Haiti.
Przejęcie władzy przez wojskowych spowodowało obłożenie kraju sankcjami gospodarczymi przez kraje członkowskie Organizacji Państw Amerykańskich i Organizacji Narodów Zjednoczonych. Od 23 V 1994 obowiązywało praktycznie całkowite embargo handlowe.
Złamanie zasad konstytucji przez wybranego pod naciskiem wojskowych prezydenta E. Jonassainta stało się bezpośrednią przyczyną podjęcia 10 VI 1994 postanowienia o interwencji zbrojnej przez Izbę Reprezentantów amerykańskiego Kongresu (parlamentu).
31 lipca Rada Bezpieczeństwa ONZ wyraziła zgodę na akcję militarną Stanów Zjednoczonych. 18 IX 1994, po dwudniowych negocjacjach prowadzonych z przedstawicielami wojskowej junty przez byłego prezydenta USA J. Cartera i byłego szefa sił zbrojnych C. Powella, decyzję o interwencji odwołano.
Haitańscy generałowie zapowiedzieli oddanie władzy i umożliwienie powrotu do kraju demokratycznie wybranemu prezydentowi Aristidowi. W celu nadzorowania operacji przejęcia władzy 19 września na Haiti wylądowało 15 tys. żołnierzy amerykańskich. Przez kilka następnych dni trwały krwawe starcia między policją a zwolennikami prezydenta Aristida.
10 X 1994 przywódcy junty zrezygnowali ze swych stanowisk i zapowiedzieli wyjazd z kraju. Pięć dni później, zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, powrócił z emigracji prezydent Aristide.
Ustrój polityczny
Formalnie od 1987 republika prezydencka, od 1991 reżim wojskowy, odsunięty od władzy w 1994 w wyniku groźby interwencji Stanów Zjednoczonych. Obecnie trwa proces demokratyzacji życia politycznego.
Głową państwa jest prezydent - wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament: 83-osobowa Izba Deputowanych i liczący 23 członków Senat.
Gospodarka
Haiti jest najbiedniejszym państwem amerykańskim.
Rolnictwo
57% ludności utrzymuje się z rolnictwa dostarczającego 34% dochodu narodowego. Haitańską wieś cechuje ogromne przeludnienie i archaiczne metody uprawy ziemi.
W celu zaspokojenia wewnętrznych potrzeb uprawia się bataty, maniok, ryż, proso, kukurydzę, fasolę i groch. Głównymi roślinami uprawianymi w gospodarstwach towarowych są: trzcina cukrowa, kawa, kakao, sizal, mango. Na znacznych obszarach kraju uprawa możliwa jest dzięki sztucznemu nawadnianiu.
Na obszarze Płaskowyżu Centralnego rozwija się hodowla, przede wszystkim bydła, trzody chlewnej i zwierząt pociągowych. Do głównych zasobów mineralnych kraju zalicza się eksploatowane rudy miedzi i manganu oraz boksyty. W niewielkich ilościach wydobywa się złoto i srebro.
Przemysł
Przemysł przetwórczy, głównie przedsiębiorstwa przemysłu lekkiego i przetwórstwa spożywczego, skupił się w stolicy i kilku większych ośrodkach miejskich. Rozwijającą się branżą jest turystyka. Gospodarkę kraju silnie dotknęło nałożone w 1991 przez Organizację Państw Amerykańskich embargo.
Dochód narodowy w 1991 wynosił 380 USD na 1 mieszkańca. Średnia stopa inflacji w latach 1980-1992: 7,6%. Największym partnerem handlowym kraju są Stany Zjednoczone oraz Francja, Włochy, Belgia, Japonia. Obroty z zagranicą w 1992 wyniosły: import - 278 mln USD, eksport - 77,7 mln USD.
Informacje turystyczne
Godne odwiedzenia są m.in. w Port-au-Prince: Rynek Żelazny, kościół Ste Trinite, muzeum sztuki, pałac Sans-Souci oraz Valparaiso, kąpieliska na wybrzeżu.
